10 tips voor hygiënisch smartphone- en tabletgebruik

In de zorg worden smartphones en tabletssteeds meer gebruikt. Uit een poll van Zorgvoorbeter.nl blijkt dat 77 procentvan de verzorgenden en verpleegkundigen vanuit de werkgever verplicht is omonder werktijd een smartphone of tablet te gebruiken. Slechts 10 procent van de organisaties heeft echter richtlijnen voor het hygiënisch smartphone- en tabletgebruik. En dat terwijl de mobiele communicatiemiddelen een bron van micro-organismen vormen die schadelijk kunnen zijn voor de cliënt.

Uit de poll die 457 zorgprofessionals invulden blijkt dat 22procent de smartphone gebruikt zonder er bij na te denken en dat nog eens 28 procent de telefoon soms gebruikt tijdens handelingen tijdens de cliënt zonder handhygiëne toe te passen. Als je daarbij bedenkt dat 22 procent de smartphone of tablet een keer per week reinigt, 18 procent slechts een keer maand en 35 procent helemaal nooit, dan kun je je misschien wel voorstellen dat je met die telefoon een heleboel micro-organismen aan het verplaatsen bent.

Meer duidelijkheid is nodig

Volgens Conny Moons, expert hygiëne op Zorg voor Beter is hetbelangrijk dat er meer duidelijkheid komt over het hygiënisch gebruik vansmartphone en tablet. 'Landelijke richtlijnen zullen er naar alle waarschijnlijkheid niet snel komen, maar we kunnen wel voorzien in tips en handreikingen en daarmee de alertheid bevorderen. Op dit moment wordt het hygiënisch gebruik van smartphones en tablets in maar 19 procent van de teams besproken. Dit zou eigenlijk in elk team moeten gebeuren. Het stellen van kritische vragen – aan elkaar en aan deskundigen – en er over nadenken is een goed begin.'

Ookde branchevereniging voor de thuis BTN is van mening dat teamleden met elkaarhet gesprek aan moeten gaan over het hygiënisch gebruik van smartphones entablets. 'Het uitwisselen van ervaringen hoe hiermee om te gaan en de noodzaak laten zien waarom dit onderwerp belangrijk is, moet onderdeel zijn van dit gesprek’, aldus Suzanne Veen van BTN. ‘Wij denken dat heel veel organisaties en teams op dit moment niet in de gaten hebben wat de gevolgen kunnen zijn of hoe groot het risico is.'

Wat zijn de regels?

DeWerkgroep Infectiepreventie adviseert (WIP-richtlijn persoonlijke hygiëneparagraaf 3.7 Mobiele communicatie) verpleegkundigen en verzorgenden om tijdenshet werk geen mobiele telefoon of tablet bij zich te dragen, tenzij dit noodzakelijk is voor de werkzaamheden. Een heel duidelijk advies, maar in deze tijd niet meer haalbaar vindt Conny Moons. 'In de thuiszorg en in verpleeghuizen worden smartphones en tablets voor allerlei werkgerelateerde zaken gebruikt. Dat is hartstikke goed, want ze kunnen in het werk ondersteunen.'

Bram Hengeveld - programmamedewerker bij de Vilans KICK-protocollen en wijkverpleegkundige voor Stichting Livio in Enschede - vertelt dat dat zeker in de thuiszorg de telefoon niet meer weg te denken is. 'Aan de ene kant is het gewoon een handig ding. Websites als Apotheek.nl en de app van het farmacotherapeutisch kompas horen wat mij betreft gewoon bij de dagelijkse praktijk. Daarbij heb ik als ik werk altijd bereikbaarheidsdienst.'
Terug naar de richtlijn: bij het gebruik van een smartphone of tablet heeft handhygiëne de grootste prioriteit. Zowel voor als na het gebruiken van een mobiel communicatiemiddel moet je je handen goed reinigen. Volgens de Werkgroep Infectiepreventie kun je het gebruik van een mobiel apparaat tijdens werkzaamheden zien als het beëindigen en opnieuw aangaan van handcontact met de cliënt. In de praktijk zal dit echter niet altijd lukken, het goed schoonmaken is dan extra belangrijk.

Waar moet je op letten?

 Natuurlijk kun je een smartphone of tablet het beste gebruikenmet schone handen, maar dit gaat niet altijd op. Daarbij levert smartphone- of tabletgebruik pas een probleem op als dit samen gaat met een handeling die risico op besmetting met zich meebrengt. Een handeling waarna je handhygiëne toe moet passen dus. Dit is bijvoorbeeld het geval als je telefoon gaat tijdens de zorg op bed, een douchebeurt, het opruimen van incontinentiemateriaal of bij isolatieverpleging. Eventuele handschoenen kun je dan het beste uittrekken.

Natuurlijk kun je een smartphone of tablet het beste gebruikenmet schone handen, maar dit gaat niet altijd op. Daarbij levert smartphone- of tabletgebruik pas een probleem op als dit samen gaat met een handeling die risico op besmetting met zich meebrengt. Een handeling waarna je handhygiëne toe moet passen dus. Dit is bijvoorbeeld het geval als je telefoon gaat tijdens de zorg op bed, een douchebeurt, het opruimen van incontinentiemateriaal of bij isolatieverpleging. Eventuele handschoenen kun je dan het beste uittrekken.

 Het is vooral heel belangrijk om je bewust te zijn van wat jemet je telefoon doet. 'Sommige zorgprofessionals hebben hun telefoon onder een schort zitten', weet deskundige infectiepreventie Carolien Oldenkamp-Berkelaar van het adviesbureau GRIP en de Stichting Trainingen Infectie Preventie (STIP). 'Wanneer de telefoon gaat en je deze onder je schort hebt zitten, moet je je schort op zij doen om de telefoon op te nemen. Dit is het eerste besmettingsmoment. Stop je de telefoon na het gesprek weer terug in je zak, dan bestaat de kans dat je jezelf en kleding besmet en dit de rest van de dag met je mee draagt. Het tweede besmettingsmoment. Leg je telefoon daarom opzij voordat je een schort aantrekt, op een zo veilig mogelijke plek. Zorg ook dat je zicht houdt op het scherm.'

Wanneereen cliënt geïsoleerd wordt verpleegd kun je een eventueel mobielcommunicatiemiddel het beste buiten de kamer laten. Moet je toch bereikbaar zijn dan kun je je toestel doorzetten naar een toestel dat al op de kamer staat en daar ook blijft tijdens de isolatie. Een laatste optie is het los meenemen (dus niet in je broekzak) van een telefoon of tablet en deze vlak voor het verlaten van de kamer, voor desinfectie van de handen, desinfecteren.

Wat kun je afspreken?

Bovenstaandeaandachtspunten zijn op individueel niveau natuurlijk heel belangrijk, maar uiteindelijk gaat het erom dat je als organisatie en team goede afspraken maakt rondom dit thema en deze ook naleeft. Zo heeft Suzan Dorst, praktijkverpleegkundige bij PCSOH, voor haar organisatie een richtlijn opgesteld waarin de acties van alle medewerkers duidelijk worden. Zo wordt van de zorgmedewerkers naast een goede handhygiëne bijvoorbeeld verwacht dat ze dagelijks aan het einde van de dienst bij het terugzetten de smartphone schoonmaken met een microvezeldoek en een desinfecterende spray die bij de receptie te vinden zijn. Daarnaast moet een keer per week het hoesje van de telefoon worden verwijderd en aan de binnenkant worden schoongemaakt. Verder zorgt de receptiemedewerker ervoor dat de microvezeldoek aan het begin en het eind van de receptiedienst wordt vervangen en wordt het oplaadrek van de telefoons wekelijks schoongemaakt. 

Eenander aandachtspunt is volgens Bram Hengeveld nadenken waarover je eeneventuele collega belt, zeker in een periode dat veel zorgverleners druk zijnmet zorg. 'Tijdens een bereikbare dienst kunnen alarmeringen bij mij binnen komen. Een telefoontje van een 'privé nummer' kan de zorgcentrale zijn, dus die moet ik opnemen. Ook als ik net helemaal fris en fruitig aan wondzorg wil beginnen. Soms blijkt dan, als ik mijn handschoenen uit doe en de telefoon opneem, dat het telefoongesprek ook via de mail afgehandeld had kunnen worden. Dat gesprek was dan helemaal niet nodig, maar ik moet wel weer handhygiëne toepassen en (nieuwe) handschoenen aan doen voor ik weer verder kan.'

Hoe maak je een smartphone of tablet schoon?

De meeste smartphones en tablets zijn lastig schoon te maken.Fabrikanten geven ook geen heldere oplossingen voor het reinigen of desinfecteren van de apparatuur. Oldenkamp: 'Eigenlijk geldt voor het reinigen van al die mobiele apparatuur hetzelfde als voor je handen: bij zicht- of voelbaar vuil moet je het schoonmaken en bij kans op besmetting moet je desinfecteren.' Maar hoe doe je dat? 

Volgens Michels mag je niet altijd de standaard reinigings- endesinfectiemiddelen gebruiken omdat deze middelen het (scherm van het) toestelkunnen aantasten. 'Ook kun je je telefoon helaas niet zomaar in een bak met vloeistof onder dompelen. Voor het reinigen en/of desinfecteren is het daarom handig om een vooraf geïmpregneerde doek te gebruiken. Deze doek kan een reinigingsmiddel – eventueel gecombineerd met een desinfectans – bevatten.' Carolien Oldenkamp geeft als tip om verschillende doekjes te gebruiken. 'Het kan zijn dat in doekjes iets zit dat de ‘poriën’ van het touchscreen opvult, door te wisselen kan dit probleem voorkomen worden.'

Nog beter is het om je telefoon te beschermen, zodat de telefoon niet zelf hoeft te reinigen. Oldenkamp wijst op beschermfolie: 'Deze is beter bestand tegen desinfectantia en is goedkoper te wisselen dan het scherm zelf.' Een andere mogelijke oplossing die Charlotte Michels aandraagt is het gebruik van een plastic hoesje dat ook wel wordt gebruikt door watersporters. 'Deze hoesjes zijn glad en daarmee makkelijk te reinigen. Je zou ook kunnen denken aan een vergelijkbaar wegwerphoesje om de telefoon, na gebruik kun je die dan simpel weggooien. Helaas zijn hiervoor nog niet veel materialen op de markt, dus voor een passende oplossing zal creativiteit geboden zijn.'

Totslot noemt Michels nog de waterdichte telefoons die op de markt zijn. 'Aanschaf hiervan zal financiële consequenties hebben en daardoor wellicht minder interessant zijn. Als je instelling toch bezig is met plannen voor vervanging, is het een zeker een optie om mee te nemen.'

Aanpak antibioticaresistentie in verpleeghuizen

Hygiënisch handelen en infectiepreventie zijn onderdelen van goede en veilige (verpleeghuis)zorg. Steeds vaker worden zorginstellingen geconfronteerd met cliënten die infecties hebben of drager zijn geworden van BRMO, Bijzonder Resistente Micro-Organismen. Deze infecties zijn moeilijk te behandelen, zeker bij kwetsbare ouderen. Hoog tijd dus voor meer aandacht voor de risico’s van antibioticaresistentie en het verbeteren van de hygiëne.
Ben je werkzaam in of voor een verpleeghuis? En wil je samen met je collega’s antibioticaresistentie aanpakken? Vraag dan het informatiepakket aan van het programma 'Aanpak antibioticaresistentie in verpleeghuizen' of ga direct aan de slag met de verschillende materialen